На 12 јули 2023 година се одбележуваат 25 години од смртта на Јован Котески (1932–2001), еден од најзначајните македонски поети од втората половина на XX век и еден од најавтентичните гласови во современата македонска литература. Неговото творештво, полно со длабока симболика и искрена љубов кон татковината, и денес е сметано за едно од највредните богатства на македонската поезија.
Роден на 14 јануари 1932 година во струшкото село Присовјани, Котески од младост се соочил со тешки животни околности. Неговото детство било обележано со отсутноста на татка си, кој работел во Словачка и кој подоцна станал жртва на политичките превирања по Информбирото. Овие искуства длабоко се врежале во неговата поезија, која често ги истражува темите на осаменоста, страдањето, достоинството и човековата борба.
По гимназијата во Охрид, студирал книжевност во Скопје и работел како новинар во Радио Скопје. Во 1958 година ги објавил своите први поетски збирки „Земја и страст“ и „Насмевка пред зорите“, веднаш освојувајќи внимание во книжевната јавност. Во следните години создал богат поетски опус, оставајќи зад себе повеќе од дваесет поетски збирки, меѓу кои се „Тежина“, „Пеплосија“, „Сенки“, „Хераклеја“, „Поморија“, „Лелејка“, „Разор“ и неговата последна збирка „Кртечина“.
Котески припаѓа на генерацијата македонски поети со кои работел и Петре М. Андреевски, Радован Павловски, Богомил Ѓузел и Влада Урошевиќ. Со својот уникатен стил и оригинален поетски јазик, тој внесува нова чувствителност во современата македонска лирика, а неговите дела се преведени на многу светски јазици. За време на својата кариера, активно учествувал на бројни литературни манифестации, каде имал можност да се сретне со важни светски автори како што се Пабло Неруда, Иво Андриќ, Никита Станеску и Јанис Рицос.
Еден од најтешките моменти во неговиот живот бил во 1985 година, кога бил уапсен и осуден по политички обвиненија. Поминал две години во затворот во Идризово, а ова искуство оставило длабок печат врз неговото творештво. Наместо да го сломи, страданието му дало нова поетска сила; токму во тој период настанале дел од неговите најсилни книги, како „Морници“, „Ралица“ и подоцна „Решетки“, во кои преку поетскиот јазик сведочи за човечката болка, неправдата и надежта.
Котески e добитник на бројни признанија за своето богато творештво, меѓу кои и „Браќа Миладиновци“, „Кочо Рацин“, „Ацо Шопов“, „Нарциса“, „Григор Прличев“ и многу други. По неговата смрт, му е доделена и престижната државна награда „Климент Охридски“, како признание за неговиот значаен придонес во македонската литература и култура.
Јован Котески почина на 12 јули 2001 година во Скопје, оставајќи зад себе поезија што и денес инспирира нови генерации читатели, поети и литературни истражувачи. Неговите стихови се сведоштво за еден период, но и универзална приказна за човекот, слободата, љубовта и достоинството.
И дваесет и пет години по неговото заминување, Јован Котески останува еден од столбовите на современата македонска поезија. Неговото творештво продолжува да живее низ книгите, литературните анализи и спомените на сите што веруваат дека вистинската поезија е посилна од времето.
