За идејата за купување Гренланд: Политички и правни аспекти
Кога американскиот претседател Доналд Трамп ја спомна можноста за купување на Гренланд, многумина го протолкуваа тоа како уште една провокација или политичка шега која брзо ќе биде заборавена. Меѓутоа, според професорот Орелиен Колсон, во неговиот текст за „Еуроњуз“, ваквото размислување е погрешно. Иако концептот е правно и политички неостварлив, тој открива подлабоки промени во современото толкување на моќта, суверенитетот и глобалниот поредок.
Трамп првично ја предложи идејата за „купување“ на Гренланд во 2019 година, а неодамна повторно ја актуелизираше, дури и поставувајќи рок од 20 дена. Секогаш, одговорот беше недвосмислен – Гренланд не е на продажба, а Данска нема намера да го отуѓи. Сепак, темата упорно се појавува во јавноста.
Историските примери на купување територии, како што се Алјаска, купена од Русија во 1867 година, и Данските Западноиндиски Острови во 1917 година, често се користат како аргументи од Трамп и неговите поддржувачи. Но, овие договори се склучени во сосема различен контекст – пред Втората светска војна, пред основањето на Обединетите нации и пред правото на самоопределување на народите да стане темел на меѓународното право.
Денес, Гренланд е самоуправна територија со сопствен парламент и влада, а неколкулетните жители имаат право на независност доколку одлучат за тоа. Секој обид за „продажба“ би значел нарушување на меѓународното право и демократската волја на населението.
Од политички аспект, идејата е проблематична. Данска е стабилна демократија, сојузник во НАТО и близок партнер на САД. Помислата Вашингтон да купува територија од Копенхаген потсетува на колонијални политики од 19. век и би предизвикала значителни тензии во рамките на Алијансата.
Иако Гренланд располага со големо стратешко значење, особено поради своите природни ресурси и безбедносни предизвици, САД веќе имаат значително воено присуство во регионот преку соработка со Данска. Формалното „сопствеништво“ би донело малку корист, но големи политички последици.
Колсон истакнува дека упорноста на ваквите идеи доаѓа од трансакцискиот пристап кон меѓународните односи, во кој моќта се мери преку сопственост и контрола, додека дипломатијата се заменува со бизнис-јазик. Во овој контекст, Гренланд не е само политички предлог, туку симбол на длабоката ерозија на повоениот меѓународен поредок.
Тој заклучува дека Гренланд не е на продажба. Но, самото појавување на вакви идеи потсетува на фактот дека правилата на глобалната политика се сè почесто тестираат – а игнорирањето на тоа може да биде исклучително опасно.
