– Без разлика дали се работи за домашни или странски туристи, важно е да се создадат основни услови за привлекување посетители и развој на културен туризам: добри знаци за патување, уреден локалитет, конзервирани и соодветно презентирани објекти, јасно обележани патеки и информативни табли, доволен паркинг, тоалети, места за одмор и освежителни пијалаци, љубезен персонал и најкритично – интересни и привлечни содржини. Стоби има добро базично поставување, но потребни се поголеми вложувања за заштита и подобрување на презентацијата, особено на инфраструктурата, за што се надеваме дека моделот на јавно-приватно партнерство ќе донесе поволни решенија – изјави Силвана Блажевска, директорка на НУ „Стоби“.
Според податоците од НУ „Стоби“, во 2025 година, бројот на странски туристи бил многу поголем од домашните. Вкупно, локалитетот Стоби го посетиле 18.667 луѓе, од кои 11.994 биле странци, а само 1.703 домашни посетители. Овој значаен археолошки локалитет ги привлекува младите, па во минатата година, 4.970 деца го посетиле и се запознале со културното наследство преку училишни екскурзии или прошетки со родителите.
Сепак, логично е да се постави прашањето: што е причината за малиот интерес на домашните посетители, кои наместо да ја истражуваат својата држава, го избегнуваат овој значаен локалитет? Оваа ситуација загрижува надлежните во установата, кои одлучија да го зголемат интересот за Стоби преку разни иницијативи.
Причини за пониската посетеност кај македонските граѓани
– Во последните петнаесет години, бројот на странски туристи постојано бил поголем од домашните, но разликата не беше толкава. Изненадени сме од статистиката од минатата година и се обидуваме да ги анализираме причините. Можеби едно од објаснувањата е порастот на цените на билетите, но нашето истражување покажа дека цените на локалитетите и музеите во околните земји се движат од 2,5 до 10 евра или дури повеќе. Нашиот билет за возрасни, од 300 денари (околу 4,87 евра), е навистина поволен според споредбата. За Пела и археолошкиот музеј, посетата чини 18 евра, додека за Бутринт во Албанија – 10 евра. Исто така, важно е да се знае дека едно кафе во Скопје или Охрид чини од 100 до 150 денари. Нудиме попусти за групи над десет лица, а влезот за деца и пензионери е само 60 денари – објасни Блажевска.
Таа додава дека можеби дел од причините лежат и во брзото темпо на живот и секојдневните предизвици, а важно е и што за да се стигне до Стоби, е потребно да се поседува автомобил и да се вози минимум еден час, освен ако не сте од блиските населби.
– Во јавниот превоз не постојат редовни линии до Стоби. Често слушаме од колегите од различни професии кои доаѓаат во нашата служба по работа, дека не можат да се сетат кога последен пат го посетиле локалитетот, а некои дури никогаш. Од друга страна, забележуваме значително зголемување на интеракцијата со нашите објави на социјалните медиуми, што е охрабрувачки, но сметам дека искусството при прошетка низ локалитетот со наши водичи или преку мобилната апликација е сосема поразлично – појасни Блажевска.
Најмногу туристи доаѓаат од Италија, Шпанија, Турција и САД
Според Блажевска, врвот на посетата на Стоби традиционално се случува од април до октомври, кога временските услови се поволни и кога се отвораат мозаиците. Набљудуваме помал број на туристи во јули и август, најжешките месеци.
– Во зимските месеци, посетите се значително намалени, но има организирани групни посети, најчесто од странски туристи. Преку туристички агенции, доаѓаат гости од САД и европските земји, Турција и балканските држави. Во изминатите 15 дена на новата година, Стоби го посетиле 146 лица, од кои 62 биле домашни, а 84 странци. Се надеваме на подобри исходи. Според статистиката, децата се најбројни домашни посетители, што веројатно се должи на училишните екскурзии. Сите овие активности укажуваат на потребата за подобрување на условите за посета, со акцент на патната сигнализација, уредноста на локалитетот и привлекувањето интересни содржини – заврши Блажевска.
Реконструкција и адаптација на Старата железничка станица
Таа изрази надеж дека оваа година ќе завршат активностите за реконструкција и адаптација на Старата железничка станица во Центар, каде што ќе бидат воведени нови содржини со цел привлекување на повеќе посетители.
– Планирани се мала музејска поставка, лапидарум со скулптури и камени споменици, како и интерактивни презентации и елементи од АИ-технологијата. Реконструкцијата на театарот напредува, но постои потреба од значителни финансиски средства за неговата рехабилитација и организирање на културни настани. Сметам дека сите, од државата до професионалците и граѓаните, треба да се ангажираме за подигнување на свеста за значењето на нашето културно наследство, за што е неопходна долгорочна и добро планирана кампања – заклучи Блажевска.
Што се однесува до проектите реализирани во претходната година, таа истакна дека се задоволни од реализацијата, бидејќи сите предвидени активности финансиски поддржани од Министерството за култура и туризам се успешно завршени, со вкупен буџет од девет милиони денари.
– Годинава работевме на истражувања и конзервација на градби, на конзервација на дел од резиденцијалниот и комерцијален кварт, поставување климатизација и вентилација на Старата железничка станица. Беа реализирани и пет меѓународни проекти – археолошки истражувања, конзервација на архитектура, мозаик и керамика, и учество на осум научни конференции во областа на археологијата и конзервацијата – изјави Блажевска. (Д. Т.)
