Денес, 47 граѓански организации ја повикаа владата на земјите од Западен Балкан да се спротивстават на притисоците од Соединетите Американски Држави и да ги откажат плановите за изградба на нови гасоводи и гасни електрани. Во заедничката изјава, тие предупредуваат дека наместо само да го заменат рускиот гас, овие проекти значително ќе ја зголемат потрошувачката на гас во регионот, создавајќи зависност од увоз на фосилни горива.
„Повеќе години, Соединетите Американски Држави promoviрат проекти како интерконекторот помеѓу Грција и Македонија, терминали за течен природен гас во Црна Гора и Албанија, како и јужната гасна интерконекција помеѓу Хрватска и Босна и Херцеговина.
На овонеделниот 3SI Самит во Дубровник, се планира потпишување на меѓувладин договор за последниот проект, додека договорот помеѓу САД и Црна Гора наиде на силен отпор од граѓанското општество, особено од жителите на Бар, каде што се предвидува изградба на LNG терминал“, се вели во повикот на еко-организациите, кој во Македонија го пренесе НВО Еко-свест.
Во споредба со Европската Унија, земјите од Западен Балкан имаат ниска или никаква зависност од гас. И покрај намалувањето на потрошувачката во 2024 година, гасот сочинуваше над 20% од енергијата достапна во ЕУ. Напротив, Србија и Македонија се во најголема зависност со 14% и 12% соответно. Во Босна и Херцеговина, гасот учествува со помалку од 3%, додека Албанија, Црна Гора и Косово не се поврзани со меѓународна гасна инфраструктура.
„Но, наместо ова да се смета за предност, многу влади во Западен Балкан активно планираат нови гасоводи, електрани и LNG терминали, што може да ја зголеми потрошувачката на гас до трипати во споредба со 2023 година. Овие проекти можат да ги заглават земјите во скапа зависност од увоз или да завршат како нефункционални инвестиции“, предупредуваат организациите.
Ана Чоловиќ Лешоска од Еко-свест истакнува дека планирањето на нови гасни електрани во Македонија поставува сериозни прашања за нивната економска оправданост и влијанието во однос на климатските цели.
„Нашата анализа за емисиите од гасната инфраструктура во земјата открива дека сегашните планови се преамбициозни, а изградбата на две комбинирани гасни постојки би била финансиски неодржлива. Државата треба внимателно да избере помеѓу продолжување на зависноста од фосилни горива или забрзана транзиција кон обновливи извори и одржлив енергетски систем“, вели Чоловиќ Лешоска.
Пипа Галоп од ЦЕЕ Бенквоч нетворк предупредува дека регионот нема ни пари ни време за скапи грешки.
„Во време на криза со фосилни горива, е невозможно да се гледаат новите планирани гасоводи и гасни електрани. Тие би чинеле милијарди, дури и пред да се вклучат трошоците за самиот гас, и најверојатно ќе завршат како нефункционални инвестиции, зависни од даночните обврзници. Планирањето и изградбата ќе траат најмалку една деценија – предоцна за да го заменат рускиот гас“, смета Галоп.
Организациите повикуваат земјите во регионот да се фокусираат на производство на електрична енергија од сонце и ветер, поддржано од хидроцентрали и силни електроенергетски мрежи, како и на развој на топлински пумпи, геотермална енергија и искористување на отпадна топлина за греење и ладење. Се повикуваат на поголеми напори за енергетска ефикасност и електрификација на секторите за греење и транспорт.
Македонија минатата година најави почеток на работи за гасниот интерконектор со Грција, иако експропријацијата сè уште не е завршена и постојат неколку нерешени правни прашања. Дополнително, се планира изградба на најмалку уште две гасни електрани, многу повеќе од она што е предвидено во актуелниот Национален план за енергија и клима. Во 2025 година, Владата потпиша меморандум со турската компанија Казанџи Холдинг за неодредени гасни електрани и дистрибутивни мрежи, што дополнително ја нагласува сложената ситуација во Македонија.
