Во најновиот број на културниот прилог „Култура, уметност и наука“ на белградскиот весник „Политика“, под насловот „Ода кон источниот Медитеран“, е објавен осврт кон српското издание на романот „Столб што пее“ од Томислав Османли. Романот, во превод на писателот и преведувач Сашо Огненовски, неодамна го издаде новосадското книгоиздателство „Агора“. По рецензијата објавена пред три месеци во угледниот белградски дневник „Danas“, новиот осврт во „Политика“ предлага дополнително разгледување на овој роман од страна на истакнатата критичарка Александра Ѓуричиќ. Авторката на текстот е не само писателка и драматург, туку и музиколог, додека во минатото била уредничка и редовна соработничка на културните рубрики на весникот „Политика“, каде што сега го објавува својот коментар за книжевните вредности на македонскиот роман.
„Новиот роман од познатиот и наградуван македонски автор Томислав Османли (роден 1956 година во Битола) е тешко жанровски да се определи, но се чита како поезија во проза, ода за Источниот Медитеран“, запиша критичарката. Таа објаснува: „Тука ги сместува своите херои, комбинација на историски личности и фиктивни ликови, чии судбини ги познава добро или им дозволува на замислата да ги пополни празнините од овој медитерански палимпсест. (…) Мозаикот од приказни се структурира во времето во кое се сѐ можни симултаности, во кое човечките трагедии се повторуваат, но и, секогаш со нова надеж за убавината и верата во животот“.
По акцентот на главниот лик Сејкил, мелопоет од првиот век, живеел во античкиот град Тралејс во Мала Азија, денешен Ајдин во Турција, критичарката укажува на новоевропските воени трагедии што укажуваат на фактот дека „се поништува сета убавина на преплетените верски и културни традиции, на која Османли, со поетската своја проницливост, се восхитува. […] Тој во својот роман ја изразува нетрпеливоста како лајтмотив што го следи човештвото“.
Ваквите лични трагедии, заклучува Ѓуричиќ, отсекогаш ја одразувале суровата историја на војни и етнички чистења, кои, и покрај тоа што никогаш не донеле ништо добро, продолжуваат да се повторуваат со иста бруталност, било во античките времиња или во модерната ера:
„Преку ликот на Сејкил, како да ни се обраќа самиот автор, пренесувајќи ни го своето кредо за животот и миговите на минливост, во кое ја предизвиква познатата теза на Хераклит за неможноста да се влезе повторно во истата река. Напротив, ние постојано влегуваме во истата вода, во време кое не тече праволиниски, туку е сферично, затворајќи ги круговите на истите човечки надежи и грешки, дотолку во нови почетоци, бидејќи „старата река останува вечно иста / слободно ти стапни во неа, / таа е секогаш чиста“.
Ѓуричиќ посебно истакнува: „Необичната, мозаична структура на романот, должи на фрагментарната постапка, што му се опира на секоја формална класификација и веќе претерано искористените термини какви што се постодернизам и интертекстуалност. Оваа книга не е само за читање, туку и за слушање, а на кој начин внимателниот читател ќе ја чуе нејзината химна, тоа останува загатка и само една од причините поради кои таа треба да се прочита како роман, хроника или хрестоматија на страдањето и искупувањето“, заклучува критичарката во својот обемно изложен коментар за романот „Столб што пее“.
Во меѓувреме, романот „Столб што пее“, во превод на Сашо Огненовски, пред пет месеци беше објавен од угледното издавачко потфат „Агора“ во Србија, а претходно и од грчката издавачка куќа Literatus од Солун, каде што, всушност, во мај беше промовиран на Меѓународниот саем на книгата. Српскиот издавач некако пред три години ја објави и „Брод. Конзархија“, дистопискиот роман исто така од Томислав Османли, за кој доби меѓународната награда Zheng Niang за најдобар роман (ex aequo, со автор од Романија), на книжевниот конкурс што се организира во Кина и потоа беше објавен и во Русија.
Според укажувањето на издавачот и писател Ненад Шапоња, најновото дело на Османли веќе привлекува внимание меѓу читателите во соседството. Двата осврта објавени во реномирани критички весници во Србија демострираат важноста и значењето на ова дело.
Инаку, „Столб што пее“ на Томислав Османли беше финалист на македонските конкурси за роман и прозно творештво во 2023 година.
