Непознатото име што ги трансформира односите помеѓу САД и Европа

Иако Енди Бејкер ретко е во центарот на вниманието и е малку познат надвор од политичките кругови во Вашингтон, се издигнува како една од клучните фигури во обликувањето на надворешната политика на Републиканската партија. Како заменик-советник за национална безбедност во Советот за национална безбедност на САД, неговото влијание врз одлуките на Белата куќа сè повеќе расте, особено преку тесната соработка со потпретседателот Џеј Ди Венс.

Публиката првпат слушна за Бејкер кога, во март, Венс го именува за свој главен човек во внатрешната комуникација поврзана со американските напади на Хутите во Јемен, кој протестираше во јавноста. Но, зад сцената, Бејкер веќе долго време игра централна улога во создавањето на надворешнополитичката визија на Венс, кој сè почесто се споменува како потенцијален републикански кандидат за предстоящите избори во 2028 година.

Според информации од администрацијата и европски дипломатски кругови, Бејкер учествувал во подготовката на остриот говор што Венс го одржа на Минхенската безбедносна конференција во февруари 2025 година. Во него, европските лидери беа жестоко критикувани за неуспехот да ја заштитат слободата на говорот и сопствените граници, а миграцијата беше истакната како еден од главните проблеми. Венс укажа на тоа дека отстапувањето на Европа од основните западни вредности претставува сериозна закана за трансатлантскиот сојуз.

Иста логика се наоѓа и во новата Стратегија за национална безбедност на САД, во која, според извори, Бејкер имал клучна улога во изработката. Во овој документ, критички се гледа на ширењето на НАТО и се поставува прашање за концептот на алијансата која постојано се проширува, а се поздравува и појавата на патриотските и националистичките партии во Европа. Оваа перспектива претставува предизвик за деценискиот американски надворешнополитички естаблишмент.

Бејкер до центарот на моќта дошол со необичен пат. Потекнува од работничко семејство во Норт Беј, Калифорнија, каде што ја научил историјата на Универзитетот Беркли, а потоа продолжил со меѓународни односи на Оксфорд. Неопходно е да се спомне дека долго време работел како универзитетски предавач пред да се вклучи во Стејт департментот во 2010 година, каде останал 13 години. Неговото искуство во Авганистан и на седиштето на НАТО во Брисел, според соработниците, значително го формирало неговиот скептицизам кон американските воени интервенции.

По заминувањето од Стејт департментот во 2023 година, Бејкер се поврзува со сенаторот Џеј Ди Венс, станувајќи негов советник за национална безбедност, со што влијае на Венсовото противење на американската воена помош за Украина. По победата на Доналд Трамп на изборите во 2024 година, концептите на Бејкер и Венс добиваат шанса за реализација, особено низ преговори во врска со војната во Украина.

Иako некои соработници тврдат дека Бејкер не е против Украина, туку се води од идејата дека САД не треба да се наметнуваат глобални обврски што не ги смета за витални, дел од европските партнери изразуваат загриженост. Тие сметаат дека неговиот поглед на Русија е поразличен од она што доминира во Европа, со ризик од потцена на заканите.

Во пролетта на минатата година, Бејкер е именуван за заменик-советник за национална безбедност, што дополнително го зголемува неговото влијание. Учествува во клучни безбедносни одлуки, вклучувајќи операции поврзани со Иран и Хутите. Луѓето кои го познаваат го опишуваат како внимателен стратег, повеќе академик отколку класичен политички оперативец.

Подемот на Енди Бејкер симболизира јакнењето на новата реалистичка струја во Републиканската партија, која отворено ги оспорува старите сојузи и интервенционистичкиот пристап на САД. За аналитичарите, неговото име е клучно за разбирање на насоката во која американската надворешна политика би можела да се насочи во иднина, посебно ако Џеј Ди Венс стане водечка фигура на републиканците по 2028 година.