Како што беше истакнато, изучувањето на рачните вештини, како што се шиењето, плетењето и везењето, е од суштинско значење, сè бидејќи уникатните производи секогаш носат повисока вредност.
Вештачката интелигенција може да биде корисна, но не како главен извор на инспирација или извршител на задачите, туку само како асистент кој помага во процесот на креација.
„Потребно е да ги охрабриме идните модни дизајнери и професионалци во индустријата, за да им покажеме дека постои перспектива и нови технологии кои отвораат нови можности. Сепак, важно е да укажеме на проблемот во средното образование. За жал, интересот за текстилните школи е слаб. Сметам дека причина за тоа е застарената програма. Новите времиња поминуваат со нови методи, и програмата треба да се ажурира. Ние работиме како дел од неформалното образование за да ги пополниме празнините и да нагласуваме дека навистина постои перспектива, а дека програмата треба да се адаптира към современите потреби. За жал, многу текстилни училишта сè уште готват идни работници, а ние гледаме како индустријата се менува. Некои дизајнери можат да живеат во Македонија, но да работат за најголемите светски брендови. Програмата мора да се прилагоди и на новите потреби. Дигиталните алатки, како дигиталното создавање на кроеви, треба да бидат вклучени – тоа е идната професија која отвора можности за работа вдома за врвни брендови надвор. Веќе имаме успешни компании кои докажуваат дека е можно. Тие млади дизајнери можат да се впишат и во гејминг-индустријата“, изјави Ирина Тошева, дизајнерка и едукаторка за одржливост.
Според неа, потребно е да се обрне поголемо внимание на дизајнот и занаетчиството, кои, како што истакна, се во опадок.
„Рачните вештини се многу значајни, но ако професорите не ги научат учениците во училиште – тие вештини просто ги нема во наставната програма. Треба да се покажат границите на вештачката интелигенција. Тие млади луѓе утре можат да бидат конкурентни на пазарот, дури и од 17-18 години да започнат свој бизнис“, нагласи Тошева.
Извршната директорка на Занаетчиската комора, Анета Атанасовска, посочи на важноста од што повеќе практична работа за учениците, директно во фабриките или дуќаните. Кога се создаваат наставни содржини, нагласи, потребно е да се вклучат работодавачите, што Комората веќе го спроведува.
„Системските промени започнаа во декември 2025 со новиот Закон за стручно образование. Воведувањето на дуално образование навистина започна да дава резултати, но недостасува повеќе часови практична работа кај работодавачите, бидејќи таму се учи она што навистина недостасува. Праксата во училиште е еден начин на оспособување, но реалната работа е каде што се стекнуваат важните способности. Има можности за измена на наставната програма и вклучување на работодавачите во нејзиното креирање. Веруваме дека со овие промени ќе видиме растечка заинтересираност кај учениците за стручно образование. Набљудуваме промени во интересот од пред три години, а Комората работи на вклучување на работодавачите, особено занаетчии и мајстори со соодветна диплома. Уште е развиена програма за мајсторски испит за кројачи на женска облека, за што беше вклучена директно работодавачите“, подвлече Атанасовска.
Таа истакна дека во Македонија има талентирани модни дизајнери чие име може да стане познато и надвор, доколку добијат соодветна поддршка.
Словенечкиот амбасадор, Грегор Прескер, нагласи дека модата одамна не е само уметнички израз, туку е дел од економијата, културата и идентитетот на едно општество.
„Оваа динамична индустрија се менува и развива под влијание на новите технологии, одржливите практики и глобалните трендови. Затоа е многу важно да се создаде простор за соработка помеѓу образованието, индустријата и новите идеи, место каде ќе се разговара за предизвиците и можностите во иднината“, порача амбасадорот.
Во рамките на Модниот форум DMWC се одржаа две панел-дискусии: „Модното образование и индустријата: каде сме и што понатаму“ и „Од скица до алгоритам: технологија и вештачка интелигенција во модата“. Учесниците доставија порака до граѓаните дека со своите купувања одлучуваат дали да ги поддржат локалните дизајнери и, со тоа, домашната економија, или да се определат за така наречената брза мода од големите брендови. Беше спомната и можноста парчињата облека што веќе ги имаме во плакарот да се обноват или поправат, трансформирајќи старо во ново преку вештините на нашите кројачи и дизајнери.
