Работејќи во младинската христијанска асоцијација во Спрингфилд, Масачусетс, Нејсмит, како професор по физичко воспитување, добил задача да развие нова игра за зимски тренинг на спортистите од различни дисциплини. Целта била да се создаде игра која ќе се одвива во сала, која нема да биде исклучително физички интензивна, со цел да им помогне на играчите да останат во форма и да не се повредат пред нивните главни натпреварувања. Во тој период, главни спортови во САД биле бејзбол, американски фудбал, хокеј, фудбал, рагби и лакрос.
Како аналитичар по природа, Нејсмит детално ги испитал сите спортови и заклучил дека средниот обем на топката е најсоодветен за тренинг и координација. Исто така, запазил дека повредите најчесто се случуваат кога топката е во рацете или нозете и кога се дриблира, поради што донел прво правило: немаше да биде дозволено трчање со топка или дриблинзи.
Набљудувајќи ја динамиката на играта, забележал дека многу физички контакти и туркања се случуваат при одбраната на голот, па оттаму следел заклучокот дека не е потребен гол или мрежа, туку корпа, поставена повисоко од максималната висина на играчите.
На основа на овие идеи, Нејсмит ги формулирал првите 13 правила на кошарка, од кои најинтересни, особено од денешна перспектива, се следните:
- Играчот не смеел да трча со топката, туку морал да остане на местото каде ја примил, освен во случај дека трчал во моментот на додавање. Тогаш можел да направи неколку чекори за да запре. Ова значи дека во почетната форма на играта, дриблингот не постоел.
- Топката морала да се држи со дланките, а не под мишките или чак на телото.
- Забрането било држење, туркање, сопкање или удирање. Првото прекршување било фаул, а второто доведувало до дисквалификација на играчот до првото постигнување поен од која било екипа. Доколку имало намерна повреда, следела дисквалификација без можност за замена.
- Топката не смеела да се удри со бокс.
- Три последователни прекршоци од една екипа значеле поен за противникот.
- Поени се добивале кога топката ќе заврши во корпата. По секој постигнат поен, еден од резервните играчи морал да ја врати топката во игра.
- Натпреварот траел по два полувремиња од 15 минути, со пауза од 5 минути помеѓу нив.
- Иако бројот на играчи не бил предвиден во правилата, непишано правило било да има по 9 играчи во секој тим.
Првите судии на натпреварите имале обврска да го следат времето и имале часовници на рака. Но, во тоа време не постоел ограничувач за времето на напад, па оваа обврска не им била тешка.
Дриблингот првпат е дозволен како дел од играта шест години подоцна, во 1897 година, а официјално е воведен во правилата во 1901, но само по еден дриблинг при посед на топката. По дриблингот, играчот требало да ја предаде топката.
На почетокот се користеле фудбалски топки, но тие не биле погодни за кошарка. Во 1894 година, Нејсмит се обратил на компанијата А.Г. Спалдинг за изработка на соодветна кошаркарска топка, која била покрупна и полесна за дриблинг.
Со првите преноси на кошаркарските натпревари, бојата на топките била проблематична за следење, па во 50-те години, тренерот Тони Хикл предложил портокалова боја, која станала стандард.
Височината на кошниците била 3,05 метри, одредена од Нејсмит според оградата во неговата сала за тренинг.
Првиот официјален натпревар според правилата на Нејсмит се одиграл на 21 декември 1891 година во Спрингфилд, со него како судија.
НБА интересни факти
Во НБА историјата, првиот натпревар е одигран на 1 ноември 1946 година помеѓу Њу Јорк Никербокерс и Торонто Хаскис. Првиот победник во НБА историјата станала екипата на Њу Јорк со минимална разлика од 68:66.
Во 1969 година, за првпат одлуката за првиот избор на драфтот се донела со фрлање паричка. Екипата Феникс Санс го избрала „глава“, а Милвоки Бакс „петка“ и на тој начин дошле до легендарниот Карим Абдул Џабар.
Ќе потсетиме дека тројката во кошарка революционизирала играта, а воведена е во НБА во сезоната 1979/80.
Според статистиките, најмногу поени постигнати за една сезона во НБА има Вилт Чембрлен со неверојатни 4.029 поени во 1962 година. Неговиот просек бил повеќе од 50 поени по натпревар!
Сите овие факти не само што ја истакнуваат богатата историја на кошарката, туку и покажуваат колку интересен и сложен е овој спорт.
Љубомир Николовски
