На средбата учествуваа гости од архивите на Турција, Албанија, Србија, Косово, Бугарија, Романија, Малта, Црна Гора и Босна и Херцеговина, како и претставници од Архивскиот комитет на НАТО, ICARUS (Меѓународен центар за архивски истражувања) и EURBICA (Европска регионална гранка).
Тема на дискусијата беа трендовите на дигитализацијата и информациските системи, кои се основа за функционирањето на архивите во 21-от век, во нивната мисија да чуваат и заштитуваат документи и ретки архивски материјали.
Директорот на Државниот архив, Димитар Богески, изјави дека архивите во странство се понапред во процесот на дигитализација и развој на информациски софтвери.
„Подготвивме да ги поканиме, за да ги искористиме нивните знаења и искуства во создавањето современ систем со кој ќе одговориме на современите предизвици. Веќе сме во фаза на анализа и во наредниот период ќе го презентираме нашето охрабрување пред Владата, со конкретни мерки и чекори што нашата држава треба да ги преземе за да се усогласи со европските стандарди“, истакна Богески.
Тој додаде дека средбата со странските архиви претставува шанса за повторно старање на соработката, која била многу активна во минатото.
„После долго време на тишина помеѓу архивите, сега работиме на тоа да ја прекинеме. Десет години немавме во можност да испратиме истражувачи, ниту пак да добиеме архивски материјал од странски архиви. Сега, преку нашето јубилејно одбележување и новата енергија во Архивот, сакаме да ја обновиме соработката која долго време постоела, кога односите меѓу архивите биле многу добри и истражувањата функционирале на високо ниво. Целиме не само да го вратиме тоа ниво, туку и да го подобриме, за нашата држава да има повеќе документи од интерес за нас и за јавноста“, нагласи Директорот на Државниот архив.
Тој посочи како пример за успешна соработка Османскиот архив од Истанбул, еден од најголемите архиви во светот, кој чува документи од пет века владеење на Империјата. Коментирајќи за соработката со Архивот на Бугарија, Богески истакна дека овие две институции немаат проблеми помеѓу себе.
„Ниту тие со нас, ниту ние со нив. Истражувањата во светот се отворени, материјалите се од јавен карактер. Ние не даваме забрани ни за кого. Секој има право да истражува, а ние сме тука да помогнеме“, изјави Богески.
Богески продолжи дека соработката со Архивот на Бугарија е ослабната во последните години. Претседателот на Архивот на Бугарија, Михаил Груев, нагласи дека очекува повторно да се активира, поради позитивниот дијалог што се води на овој собир во Скопје. Двата архива имаат повеќе од две децении долг договор за соработка, која во минатото била многу продуктивна – разменувале копии од документи и организирале заеднички изложби.
„Нема пречки; нашите архиви се отворени како и секогаш. Поради изменетите услови во односите, нашите контакти се намалија, но се надевам дека по оваа средба ќе успееме да ја обновиме соработката со македонскиот архив, бидејќи нас не поврзуваат не само историјата, туку и пријателски чувства со нашите колеги“, нагласи Груев.
Тој додаде дека во Архивот на Бугарија се чуваат многу документи, од кои голем дел веќе се достапни за македонските колеги, зашто размената е во интерес на науката.
„Имаме големо количество документи од 19-тиот и почетокот на 20-тиот век, кои се однесуваат на нашата заедничка историја“, рече Груев.
На средбата, присуствуваше и Николас Рош од Архивскиот комитет на НАТО, кој посочи дека архивите чуваат и документи за Македонија од времето на Југославија, како и информациите поврзани со миротворните напори на алијансата во регионот.
„И, секако, сè што е поврзано со периодот откако Македонија стана членка на НАТО. Имаме материјали поврзани со преговорите и дискусиите околу алијансата. Работиме на транспарентноста на евиденцијите и Македонија има своето место на оваа маса“, изјави Рош.
Во однос на интересот на посетители, Богески изјави дека Државниот архив е отворен за сите кои се заинтересирани да истражуваат.
„Сè што треба е да наведен кој фонд сакаат да го истражуваат и во рок од еден ден, тие материјали ќе им бидат достапни“, додаде Богески.
Најмногу посетители доаѓаат од Институтот за национална историја и Катедрата за историја на Филозофскиот факултет, како и студенти, амбасадори и граѓани кои истражуваат по свои интереси. Токму тоа е причина што новинарите имаат помал интерес за архивските истражувања.
Архивот денес го одбележа својот јубилеј со промоција на поштенска марка, отпечатена од АД Пошта на Македонија во тираж од 6.000 примероци. Марката е дизајнирана од Јован Стојановски и има номинална вредност од 43 денари.
Директорот на поштенските операции, Бојан Кереместевски, подвлече дека поштенската марка е симбол на она што го претставува Државниот архив – институција со клучна улога во македонскиот идентитет.
„Пошта на Македонија, како чувар на традицијата, има честа да отпечати поштенска марка за 75-годишниот јубилеј на Архивот. Ова мало уметничко дело со огромно значење е вистински амбасадор на Република Македонија, затоа што преку поштенските марки ја афирмираме нашата култура и историја“, истакна Кереместевски.
Државниот архив ќе ја заокружи прославата на својата 75-годишнина со свечена академија, која ќе се одржи вечерва во 19 часот во Македонскиот народен театар. Архивот беше основан на 1 април 1951 година со указ на тогашната влада.
